Şema Terapi Nedir?
Kısaca söylemek gerekirse:
Şema Terapi, “Neden aynı hataları tekrar tekrar yapıyorum?”, “Neden ilişkilerimde hep aynı sorunları yaşıyorum?” gibi soruların derinine inmeye çalışan, kişilik yapısını ve yaşam boyu süregelen kalıpları anlamaya yönelik bir terapidir.
“Şema” Nedir?
Şemalar, çocukluk ve ergenlikte oluşan, kişinin kendisi, diğerleri ve dünya hakkında geliştirdiği derin inanç sistemleridir.
Örneğin:
-
"Ben sevilmeye layık değilim"
-
"İnsanlar güvenilmezdir"
-
"Ne yaparsam yapayım, yetersizim"
Bu düşünceler bilinçdışı olarak çalışır ve kişi farkında olmadan davranışlarını yönlendirir.
Şema Türleri (Bazı Örnekler)
Şema terapide tanımlanmış 18 temel uyumsuz şema vardır. Bazıları şunlardır:
| Şema Adı | Kısa Açıklama |
|---|---|
| Terk edilme | İnsanların seni eninde sonunda terk edeceğine inanmak |
| Kusurluluk | Temel bir biçimde eksik veya sevilmeye layık olmadığını düşünmek |
| Bağımlılık | Kendi başına karar veremeyeceğini veya başa çıkamayacağını hissetmek |
| Yüksek standart | Kusursuz olmak zorunda olduğunu düşünmek |
| Cezalandırıcılık | Hataların affedilmemesi gerektiğine inanmak |
Şema Modları
Şema terapi sadece şemalara değil, modlara da odaklanır.
Mod: Kişinin bir anda içinde bulunduğu ruh hali ve davranış kalıbıdır. Örneğin:
-
Çaresiz Çocuk Modu
-
Kızgın Çocuk Modu
-
Cezalandırıcı Ebeveyn Modu
-
Sağlıklı Yetişkin Modu
Terapide amaç, sağlıksız modların farkına varıp “Sağlıklı Yetişkin Modu”nu güçlendirmektir.
Ne İçin Kullanılır?
-
Kişilik bozuklukları (özellikle borderline, narsistik vb.)
-
İlişki problemleri
-
Depresyon ve anksiyete
-
Özgüven eksikliği
-
Tekrarlayan yaşam kalıpları (örneğin hep benzer ilişkiler yaşamak)
Terapide Ne Yapılır?
-
Şemaların ve modların tanınması
-
Çocukluk anılarına geri dönüş çalışmaları
-
Yazma, hayal etme, rol yapma gibi tekniklerle derinleşme
-
Sağlıklı yetişkin tarafının geliştirilmesi
Şema Terapi'nin Gücü
Şema terapi, sadece semptomları değil, bu semptomların arkasındaki yaşam boyu süren yapıları hedef alır. Bu nedenle, özellikle uzun süredir devam eden ilişki sorunları veya kişilik yapısına bağlı zorluklarda oldukça etkilidir.